دو چالش مهم در مدیریت پسماندهای شهری
مدیریت پسماندهای شهری فقط به جمع‌آوری زباله محدود نمی‌شود. تفکیک مواد و انتخاب روش مناسب برای بازیافت هر گروه از پسماندها، از مهم‌ترین مراحل این فرایند است.
تفکیک‌نشدن پسماندها از مبدأ
کاغذ و مقوا، شیشه، فلزات، بطری‌های PET و بعضی از انواع پلاستیک، در صورت جمع‌آوری صحیح می‌توانند وارد چرخه بازیافت شوند. هنگامی که این مواد همراه با پسماندهای غذایی و تر مخلوط می‌شوند، کیفیت و ارزش آن‌ها کاهش می‌یابد و جداسازی مجددشان به زمان، نیروی انسانی و هزینه بیشتری نیاز پیدا می‌کند.
تفکیک پسماند در خانه، محل کار و فروشگاه‌ها، یکی از مؤثرترین راه‌ها برای جلوگیری از آلودگی مواد قابل‌بازیافت و بهبود مدیریت پسماند شهری است.
مدیریت پسماندهای آلی
بخش دیگری از زباله‌های روزانه شامل پوست و باقی‌مانده میوه و سبزی، تفاله قهوه، برگ‌های خشک و دیگر مواد آلی است. دفن این مواد علاوه بر اشغال ظرفیت مراکز دفن، موجب ازدست‌رفتن مواد آلی و عناصر غذایی قابل‌بازگشت به خاک می‌شود.
کمپوست‌سازی و ورمی‌کمپوست، دو روش مناسب برای بازیافت این بخش از پسماندها هستند. البته مواد اولیه باید در مبدأ از شیشه، فلز، پلاستیک، برچسب محصولات و دیگر ناخالصی‌ها جدا شوند.
ورمی‌کمپوست چیست؟
در ورمی‌کمپوست، کرم‌های مناسب همراه با میکروارگانیسم‌ها، مواد آلی را تجزیه می‌کنند. محصول نهایی، ماده‌ای تیره، نرم و غنی از مواد آلی است که می‌توان از آن به‌عنوان اصلاح‌کننده خاک استفاده کرد.
یکی از پرکاربردترین گونه‌ها برای این فرایند، کرم قرمز با نام علمی Eisenia fetida است. این گونه برخلاف بسیاری از کرم‌های معمولی باغچه، توانایی مناسبی برای زندگی در بسترهای حاوی مواد آلی در حال تجزیه دارد.
بر اساس راهنمای آژانس حفاظت محیط‌زیست آمریکا، سامانه ورمی‌کمپوست می‌تواند متناسب با حجم پسماندهای غذایی در محیط‌های خانگی، آموزشی، کشاورزی یا تجاری طراحی شود.
چه موادی برای تغذیه کرم‌ها مناسب‌اند؟
همه زباله‌های خانگی برای ورود به سامانه ورمی‌کمپوست مناسب نیستند. مواد قابل‌استفاده عبارت‌اند از:
- باقی‌مانده و پوست بیشتر میوه‌ها و سبزی‌ها
- تفاله قهوه و فیلتر کاغذی آن
- چای کیسه‌ای فاقد منگنه و اجزای پلاستیکی
- پوسته تخم‌مرغ خردشده
- مقدار مناسبی کاغذ و مقوای ساده و بدون روکش، به‌عنوان بستر
- برگ‌های خشک و مواد گیاهی خردشده
در مقابل، بهتر است مواد زیر وارد محفظه کرم‌ها نشوند:
- گوشت، ماهی و استخوان
- لبنیات
- غذاهای چرب و روغنی
- فضولات حیوانات خانگی
- پلاستیک، شیشه، فلز و بسته‌بندی‌های غیرقابل‌تجزیه
- حجم زیاد پیاز، سیر و مرکبات
- مواد آلوده به ترکیبات شیمیایی یا ناشناخته
بنابراین، برخلاف ادعای متن اولیه، کرم‌های خاکی قادر به مصرف «تمام زباله‌های خانگی به‌جز شیشه، فلز و پلاستیک» نیستند.
آیا تولید ورمی‌کمپوست بدون بو است؟
ورمی‌کمپوست یک فرایند هوازی است و محفظه‌ای که به‌درستی مدیریت شود، نباید بوی نامطبوع قابل‌توجهی ایجاد کند. بااین‌حال، بدون بو بودن آن مطلق نیست.
رطوبت بیش از حد، نبود جریان هوا، افزودن غذای بیشتر از ظرفیت کرم‌ها یا استفاده از مواد نامناسب می‌تواند باعث ایجاد بو و جذب حشرات شود. وجود بستری با رطوبت متعادل، تهویه کافی و افزودن تدریجی پسماندهای غذایی، برای عملکرد مناسب سامانه ضروری است.
طبق راهنمای کمپوست‌سازی خانگی EPA، یک سامانه ورمی‌کمپوست که به‌درستی نگهداری شود، بو و آفات ایجاد نمی‌کند و معمولاً پس از حدود سه تا شش ماه می‌توان بخشی از ورمی‌کمپوست تولیدشده را برداشت کرد.
مزایای بازیافت پسماندهای آلی با کرم خاکی
استفاده صحیح از ورمی‌کمپوست می‌تواند مزایای مختلفی داشته باشد:
- کاهش مقدار پسماند آلی ارسال‌شده به مراکز دفن
- تشویق خانواده‌ها به تفکیک پسماند از مبدأ
- بازگرداندن مواد آلی و عناصر غذایی به خاک
- بهبود ساختمان خاک و توانایی آن در نگهداری رطوبت
- تولید اصلاح‌کننده خاک برای باغچه‌ها و گلدان‌ها
- امکان اجرای فرایند در مقیاس خانگی، محلی و کشاورزی
- کاهش فشار بر سامانه‌های جمع‌آوری و مدیریت پسماند
ورمی‌کمپوست جایگزین تمام روش‌های مدیریت زباله‌های شهری نیست؛ بلکه روشی مکمل برای بازیافت بخش مشخصی از پسماندهای آلی تفکیک‌شده به شمار می‌رود.
آیا ورمی‌کمپوست همان کود ارگانیک است؟
ورمی‌کمپوست یک کود یا اصلاح‌کننده آلی خاک است؛ اما استفاده از واژه «ارگانیک» به معنای گواهی‌شده، به نوع مواد اولیه، شیوه تولید، کنترل آلودگی‌ها و رعایت استانداردهای مربوط بستگی دارد.
بنابراین، هر ورمی‌کمپوستی را نباید بدون بررسی فرایند تولید و مواد اولیه، «کود ارگانیک گواهی‌شده» معرفی کرد. برای آشنایی بیشتر می‌توانید صفحه تعاریف و استانداردهای تولید را مطالعه کنید.
توسعه تفکیک از مبدأ و بازیافت پسماندهای آلی، با رویکرد تعهدات زیست‌محیطی گوکرن در زمینه کاهش ضایعات، حفاظت از منابع طبیعی و ترویج رفتار مسئولانه همسو است.
