پاسخ پژوهش‌های علمی امیدوارکننده است. مطالعات انجام‌شده روی کودکان و بزرگسالان نشان می‌دهند که مصرف غذاهای ارگانیک می‌تواند میزان مواجهه با برخی آفت‌کش‌ها را کاهش دهد؛ به‌طوری‌که اثر این تغییر در بعضی پژوهش‌ها تنها پس از چند روز در نمونه‌های ادرار شرکت‌کنندگان مشاهده شده است.
برای درک بهتر این یافته‌ها، ابتدا باید بدانیم آفت‌کش‌ها چگونه از طریق غذا وارد بدن می‌شوند و تغییر رژیم غذایی چه تأثیری بر میزان مواجهه با آن‌ها دارد.
آفت‌کش‌ها چگونه از طریق مواد غذایی وارد بدن می‌شوند؟
در کشاورزی متعارف، برای مدیریت آفات، بیماری‌های گیاهی و علف‌های هرز از آفت‌کش‌های مختلف استفاده می‌شود. بسته به نوع ماده و شرایط مصرف، ممکن است باقی‌مانده برخی از این ترکیبات در محصولات کشاورزی وجود داشته باشد.
مواجهه انسان با آفت‌کش‌ها می‌تواند از راه‌های مختلفی اتفاق بیفتد؛ اما برای بسیاری از مصرف‌کنندگان، مواد غذایی یکی از مسیرهای مهم مواجهه با برخی از این ترکیبات هستند.
در کشاورزی ارگانیک، استفاده از کودها و آفت‌کش‌های شیمیایی سنتزی متداول ممنوع است و مدیریت مزرعه بر روش‌های زراعی، پیشگیرانه و زیستی و نهاده‌های مجاز طبق استاندارد ارگانیک استوار است.
این تفاوت در نظام تولید می‌تواند به کاهش باقی‌مانده برخی آفت‌کش‌ها در مواد غذایی و در نتیجه کاهش مواجهه مصرف‌کنندگان کمک کند.
یک هفته تغذیه ارگانیک چه تغییری ایجاد می‌کند؟
در سال ۲۰۱۴، پژوهشگران استرالیایی مطالعه‌ای درباره تأثیر مصرف مواد غذایی ارگانیک بر میزان مواجهه بزرگسالان با آفت‌کش‌های ارگانوفسفره انجام دادند.
در این پژوهش، ۱۳ شرکت‌کننده در دوره‌هایی هفت‌روزه رژیم غذایی متداول و رژیمی با حداقل ۸۰ درصد غذای ارگانیک را تجربه کردند. سپس میزان متابولیت‌های مشخصی از آفت‌کش‌ها در ادرار آنان اندازه‌گیری شد.
نتیجه قابل‌توجه بود:
میانگین مجموع متابولیت‌های دی‌آلکیل‌فسفات (DAP) در دوره مصرف غذاهای عمدتاً ارگانیک، ۸۹ درصد کمتر از دوره مصرف غذاهای متداول بود.
این یافته نشان داد که حتی تغییر کوتاه‌مدت رژیم غذایی نیز می‌تواند تأثیر قابل اندازه‌گیری بر نشانگرهای مواجهه با برخی آفت‌کش‌ها داشته باشد.
البته این درصد مربوط به نشانگرهای مشخص در همین مطالعه است و به معنی کاهش ۸۹ درصدی تمام مواد سمی موجود در بدن نیست.
منبع: Oates و همکاران، Environmental Research، ۲۰۱۴.
کاهش گلایفوسیت پس از تغییر رژیم غذایی
گلایفوسیت یکی از علف‌کش‌های پرکاربرد در کشاورزی جهان است که درباره میزان مواجهه انسان با آن و پیامدهای احتمالی آن تحقیقات متعددی انجام شده است.
در پژوهشی که سال ۲۰۲۰ در مجله Environmental Research منتشر شد، محققان نمونه‌های ادرار ۱۶ نفر از چهار خانواده آمریکایی را در دوره مصرف غذاهای متداول و پس از تغییر به رژیم غذایی ارگانیک بررسی کردند.
نتایج نشان داد:
- میانگین غلظت گلایفوسیت در ادرار شرکت‌کنندگان حدود ۷۱ درصد کاهش یافت.
- میانگین غلظت AMPA، یکی از متابولیت‌های اصلی گلایفوسیت، حدود ۷۷ درصد کاهش یافت.
- کاهش غلظت این نشانگرها به‌سرعت اتفاق افتاد و طی سه روز به سطح پایین‌تری رسید.
این پژوهش نشان می‌دهد که تغییر الگوی غذایی می‌تواند یکی از راه‌های مؤثر در کاهش مواجهه اخیر با گلایفوسیت باشد.
منبع: Fagan و همکاران، Environmental Research، ۲۰۲۰.
رژیم ارگانیک چه تأثیری بر مواجهه کودکان با آفت‌کش‌ها دارد؟
کودکان نیز از جمله گروه‌هایی هستند که بررسی مواجهه غذایی آن‌ها با آفت‌کش‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
در پژوهشی که نتایج آن در سال ۲۰۰۶ منتشر شد، رژیم غذایی ۲۳ کودک برای پنج روز از مواد غذایی متداول به مواد غذایی عمدتاً ارگانیک تغییر یافت.
پژوهشگران مشاهده کردند که پس از این تغییر، میانه غلظت متابولیت‌های مربوط به دو آفت‌کش مالاتیون و کلرپیریفوس در نمونه‌های ادرار به زیر حد تشخیص آزمایشگاهی کاهش یافت.
هنگامی که رژیم غذایی متداول دوباره برقرار شد، این نشانگرها مجدداً قابل اندازه‌گیری شدند.
این تغییرات نشان داد که انتخاب مواد غذایی می‌تواند در میزان مواجهه کودکان با برخی آفت‌کش‌ها نقش مهمی داشته باشد.
منبع: Lu و همکاران، Environmental Health Perspectives، ۲۰۰۶.
آیا کاهش آفت‌کش‌ها در بدن به معنای سم‌زدایی است؟
اصطلاح «سم‌زدایی بدن» در مطالب مربوط به تغذیه زیاد به کار می‌رود، اما برای تفسیر نتایج علمی باید میان دو مفهوم تفاوت قائل شد:
کاهش مواجهه: یعنی ورود مقدار کمتری از یک ماده از مسیرهایی مانند غذا به بدن.
دفع مواد: یعنی فرایندهایی که طی آن بدن مواد مختلف را تغییر داده و از راه‌هایی مانند ادرار دفع می‌کند.
مطالعات رژیم غذایی ارگانیک نشان داده‌اند که با تغییر الگوی غذایی، غلظت برخی نشانگرهای آفت‌کش‌ها در ادرار کاهش می‌یابد.
این یافته‌ها عمدتاً از کاهش مواجهه اخیر با آن مواد حمایت می‌کنند. کاهش غلظت یک متابولیت در ادرار به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که مواد سمی انباشته‌شده در بافت‌های بدن پاکسازی شده‌اند.
بنابراین، مهم‌ترین مزیت قابل استناد تغذیه ارگانیک در این زمینه، کاهش ورود و مواجهه با برخی آفت‌کش‌هاست.
آیا تغذیه ارگانیک بر سلامت بلندمدت نیز تأثیر دارد؟
پژوهش درباره ارتباط مصرف محصولات ارگانیک با سلامت انسان همچنان ادامه دارد.
برخی مطالعات مشاهده‌ای، ارتباط میان مصرف بیشتر غذاهای ارگانیک و کاهش خطر برخی بیماری‌ها یا عوامل خطر مرتبط با سلامت متابولیک را گزارش کرده‌اند.
برای نمونه، مرور نظام‌مند منتشرشده در سال ۲۰۲۴ نشان داد که در بسیاری از مطالعات آینده‌نگر، مصرف غذای ارگانیک با شاخص‌های مطلوب‌تر سلامت قلبی‌متابولیک همراه بوده است.
آنچه با شواهد مستقیم‌تری پشتیبانی می‌شود، کاهش مواجهه با برخی آفت‌کش‌ها در پی تغییر رژیم غذایی به ارگانیک است.
جمع‌بندی؛ کاهش مواجهه از مسیر انتخاب غذا
انتخاب غذای ارگانیک تنها به ترجیح یک روش تولید محدود نمی‌شود.
پژوهش‌های مداخله‌ای نشان داده‌اند که تغییر رژیم غذایی به محصولات ارگانیک می‌تواند در مدت کوتاهی میزان برخی نشانگرهای مواجهه با آفت‌کش‌ها را در بدن کاهش دهد.
این یافته، یکی از مزیت‌های مهم و قابل اندازه‌گیری مصرف محصولات ارگانیک است.
اگرچه نمی‌توان ادعا کرد که رژیم غذایی ارگانیک تمام سموم بدن را دفع می‌کند، شواهد نشان می‌دهند که انتخاب مواد غذایی ارگانیک می‌تواند راهی مؤثر برای کاهش مواجهه غذایی با برخی آفت‌کش‌ها باشد.
توجه به شیوه تولید غذا، در کنار داشتن رژیم غذایی متنوع و متعادل، بخشی از انتخاب آگاهانه‌تر برای سلامت انسان و مسئولیت‌پذیری در برابر محیط‌زیست است.
منابع علمی
- Oates, L. et al. (2014). Reduction in urinary organophosphate pesticide metabolites in adults after a week-long organic diet. Environmental Research.
- Fagan, J. et al. (2020). Organic diet intervention significantly reduces urinary glyphosate levels in U.S. children and adults. Environmental Research.
- Lu, C. et al. (2006). Organic Diets Significantly Lower Children’s Dietary Exposure to Organophosphorus Pesticides. Environmental Health Perspectives.
- Poulia, K.-A. et al. (2024, انتشار آنلاین). Impact of organic foods on chronic diseases and health perception: a systematic review of the evidence. European Journal of Clinical Nutrition.
