اخبار و رویدادها

۲۱ تیر در ایران به‌عنوان «روز بدون نایلکس» شناخته می‌شود؛ مناسبتی برای یادآوری آثار مصرف بی‌رویه کیسه‌های پلاستیکی و ترویج استفاده از گزینه‌های بادوام و چندبارمصرف. شعار «امروز یک کیسه پلاستیکی کمتر» نشان می‌دهد که برای مراقبت از محیط‌زیست، می‌توان از تصمیم‌های کوچک و روزمره آغاز کرد.

همراه داشتن یک کیسه پارچه‌ای، نپذیرفتن کیسه‌های اضافی هنگام خرید و استفاده دوباره از کیسه‌های موجود، اقداماتی ساده‌اند که با تبدیل‌شدن به یک عادت عمومی، میزان پسماندهای پلاستیکی را کاهش می‌دهند.

به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات زیربنایی این مرکز، کشاورزی ارگانیک را یک نظام جامع مدیریت تولید معرفی کرد که هدف آن حفظ و بهبود سلامت کشت‌بوم، تقویت تنوع زیستی، پشتیبانی از چرخه‌های طبیعی و افزایش فعالیت زیستی خاک است.

در این نظام تولید، مدیریت مزرعه، تناوب زراعی، حفظ حاصلخیزی خاک و استفاده از روش‌های سازگار با شرایط اقلیمی هر منطقه اهمیت ویژه‌ای دارد. مصرف نهاده‌های شیمیایی مصنوعی نیز براساس استانداردهای کشاورزی ارگانیک با محدودیت‌های مشخصی همراه است و به‌جای آن، روش‌های زیستی، زراعی و مکانیکی در اولویت قرار می‌گیرند.

البته کشاورزی ارگانیک را نباید فقط به استفاده‌نکردن از سموم و کودهای شیمیایی محدود کرد. یک محصول زمانی می‌تواند با عنوان ارگانیک عرضه شود که تمام مراحل تولید آن مطابق استاندارد مشخص، تحت بازرسی و نظارت قرار گرفته و گواهی معتبر دریافت کرده باشد.

ظرفیت‌های ایران برای توسعه کشاورزی ارگانیک

در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، برخورداری ایران از اقلیم‌های متنوع، محصولات زراعی و باغی گوناگون و ظرفیت‌های تولیدی در بخش دام و گیاهان دارویی، از مهم‌ترین مزیت‌های کشور برای توسعه کشاورزی ارگانیک عنوان شده است.

براساس آمارهای تاریخی مورد استناد این گزارش، در سال‌های ابتدایی توسعه کشاورزی ارگانیک در ایران، حدود ۱۲ تا ۱۵ هزار هکتار از اراضی کشور در آمارهای مرتبط با تولید ارگانیک ثبت شده بود. این ارقام مربوط به سال‌های گذشته است و نباید به‌عنوان آمار فعلی کشاورزی ارگانیک ایران مورد استفاده قرار گیرد.

انجیر، خرما، پسته، بادام، انار، زعفران، گیاهان دارویی، گلاب، گل خشک، روغن گل، شیرین‌بیان و برخی فرآورده‌های حاصل از انار، از جمله محصولات مستعد یا تولیدشده در نظام ارگانیک بودند که در این گزارش به آن‌ها اشاره شده است.

برخی محصولات جمع‌آوری‌شده از عرصه‌های طبیعی مانند زرشک، زغال‌اخته، پسته وحشی و تعدادی از گیاهان دارویی نیز در صورت رعایت الزامات برداشت پایدار، بازرسی و دریافت گواهی معتبر، می‌توانند در گروه محصولات ارگانیک قرار گیرند. رویش طبیعی یک محصول به‌تنهایی برای استفاده از عنوان ارگانیک کافی نیست.

چرا توسعه کشاورزی ارگانیک در ایران کند بوده است؟

در این گزارش آمده است که باوجود ظرفیت‌های فراوان، توسعه سطح زیرکشت، تولید، بازار و مصرف محصولات ارگانیک در ایران با سرعت مطلوبی پیش نرفته است.

یکی از دلایل این وضعیت، تمرکز سیاست‌گذاری‌های کشاورزی بر افزایش مقدار تولید و دستیابی به امنیت غذایی عنوان شده است. در چنین شرایطی ممکن است توجه به کیفیت محصول، سلامت خاک و آثار بلندمدت روش‌های تولید در اولویت پایین‌تری قرار گیرد.

نگرانی کشاورزان از کاهش احتمالی عملکرد در دوره گذار، افزایش هزینه‌های تولید، نبود حمایت مالی کافی، دشواری دریافت گواهی و اطمینان‌نداشتن از بازار فروش نیز از دیگر موانع توسعه این شیوه تولید به شمار می‌روند.

عملکرد مزارع ارگانیک به نوع محصول، وضعیت خاک، شرایط اقلیمی، دانش تولیدکننده و کیفیت مدیریت مزرعه بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان کاهش یا افزایش عملکرد را برای تمام محصولات و مناطق به‌صورت یکسان پیش‌بینی کرد.

اهداف توسعه کشاورزی ارگانیک

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش خود بر ضرورت افزایش سطح زیرکشت محصولات ارگانیک و تدوین برنامه‌ای مشخص برای حمایت از تولیدکنندگان تأکید کرده بود. در برنامه‌های توسعه‌ای آن دوره نیز گسترش روش‌های غیرشیمیایی، مدیریت تلفیقی آفات و استفاده از نهاده‌های زیستی مورد توجه قرار گرفته بود.

بااین‌حال، سطح زیر پوشش مدیریت تلفیقی آفات یا تولید محصولات سالم را نباید لزوماً معادل سطح دارای گواهی ارگانیک دانست. تولید ارگانیک دارای استاندارد، دوره گذار، بازرسی و نظام گواهی مشخص است و باید آمار آن به‌صورت جداگانه اعلام شود.

کشاورزی ارگانیک و سلامت محصولات غذایی

استفاده غیراصولی از سموم و کودهای شیمیایی می‌تواند باعث افزایش باقی‌مانده برخی ترکیبات در محصولات، خاک و منابع آب شود. میزان خطر این ترکیبات به نوع ماده، مقدار و مدت مواجهه و رعایت یا رعایت‌نکردن حدود مجاز باقی‌مانده بستگی دارد.

کشاورزی ارگانیک با محدودکردن مصرف نهاده‌های شیمیایی مصنوعی و تأکید بر روش‌های زیستی و مدیریتی، می‌تواند احتمال مواجهه با برخی باقی‌مانده‌های شیمیایی را کاهش دهد و به حفاظت از خاک، آب و تنوع زیستی کمک کند.

بااین‌حال، ارگانیک‌بودن به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که یک ماده غذایی در همه شرایط ارزش غذایی بیشتری از محصول غیرارگانیک داشته باشد. رقم گیاهی، کیفیت خاک، زمان برداشت، تازگی، حمل‌ونقل و شرایط نگهداری نیز در کیفیت و ارزش غذایی محصول نقش دارند.

قیمت محصولات ارگانیک نیز رقم ثابتی ندارد و با توجه به محصول، هزینه گواهی، میزان تولید، زنجیره توزیع و شرایط بازار تعیین می‌شود؛ بنابراین نمی‌توان اختلاف قیمت دو تا ده‌برابری را به تمام محصولات و بازارها تعمیم داد.

رشد کشاورزی ارگانیک در جهان

آمارهای تاریخی مؤسسه تحقیقات کشاورزی ارگانیک FiBL نشان می‌دهد در سال ۲۰۰۷ حدود ۳۲٫۲ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی جهان به‌صورت ارگانیک مدیریت می‌شد. این رقم در سال ۲۰۰۹ به بیش از ۳۷ میلیون هکتار رسید.

براساس آمار جدید FiBL و IFOAM، سطح کشاورزی ارگانیک جهان در سال ۲۰۲۴ به حدود ۹۸٫۹ میلیون هکتار رسیده و نزدیک به ۴٫۸ میلیون تولیدکننده ارگانیک در بیش از ۱۸۰ کشور فعالیت داشته‌اند. این مقایسه نشان می‌دهد کشاورزی ارگانیک طی سال‌های گذشته رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده است.

ایران نیز با توجه به تنوع آب‌وهوایی، محصولات بومی، ذخایر ژنتیکی و ظرفیت بالای تولید گیاهان دارویی، خشکبار و محصولات باغی، امکان حضور مؤثرتری در بازار محصولات ارگانیک دارد. تحقق این ظرفیت به برنامه‌ریزی منسجم، آموزش کشاورزان، توسعه نظام‌های معتبر بازرسی و گواهی، حمایت از دوره گذار و ایجاد بازار شفاف برای محصولات ارگانیک نیاز دارد.

چهارمین جشنواره محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک و مواد غذایی در محل دائمی نمایشگاه‌های تخصصی شهرداری تهران در بوستان گفت‌وگو برگزار شد. در این جشنواره، تولیدکنندگان و فعالان حوزه محصولات کشاورزی و غذایی سالم و ارگانیک به معرفی و عرضه محصولات خود به شهروندان پرداختند.

فروشگاه محصولات غذایی سالم و ارگانیک با همکاری شرکت گوکرن و شرکت تعاونی مصرف جهاد کشاورزی اصفهان، در خیابان شیخ صدوق جنوبی اصفهان افتتاح شد. راه‌اندازی این فروشگاه با هدف تسهیل دسترسی شهروندان به محصولات غذایی سالم و ارگانیک انجام گرفت.

مدیرعامل نمایندگی شرکت BCS آلمان از مزارع تعدادی از کشاورزان استان اصفهان که برای حرکت به‌سوی تولید محصولات سالم و ورود به فرایند تولید ارگانیک اعلام آمادگی کرده بودند، بازدید کرد. این بازدید با هدف بررسی ظرفیت‌های موجود و فراهم‌کردن زمینه توسعه کشاورزی ارگانیک در استان انجام شد.