روز بدون نایلکس چگونه شکل گرفت؟
روز ۲۱ تیر در سال ۱۳۹۱، با هدف افزایش آگاهی شهروندان درباره پیامدهای مصرف بی‌رویه کیسه‌های پلاستیکی، به‌عنوان روز بدون نایلکس معرفی شد. در نخستین برنامه‌های این مناسبت، شهروندان و فروشگاه‌ها به استفاده از کیسه‌های پارچه‌ای، سبد خرید و دیگر جایگزین‌های چندبارمصرف تشویق شدند.
هدف این نام‌گذاری، کنارگذاشتن پلاستیک در یک روز خاص نبود؛ بلکه تلاش برای آغاز یک تغییر رفتاری و تبدیل کاهش مصرف اقلام یک‌بارمصرف به بخشی از سبک زندگی روزانه بود.
چرا کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی اهمیت دارد؟
بر اساس اطلاعات سازمان ملل، سالانه بیش از ۴۰۰ میلیون تن پلاستیک در جهان تولید می‌شود؛ حدود نیمی از آن برای مصارف یک‌بارمصرف طراحی شده و کمتر از ۱۰ درصد کل پلاستیک تولیدشده بازیافت می‌شود. همچنین هر سال حدود ۱۹ تا ۲۳ میلیون تن پسماند پلاستیکی وارد دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و دریاها می‌شود.
کیسه‌های پلاستیکی معمولاً مدت کوتاهی استفاده می‌شوند، اما در صورت رهاشدن در طبیعت یا مدیریت نادرست پسماند، می‌توانند برای مدت طولانی در محیط باقی بمانند و به خاک، منابع آبی و زیستگاه جانوران آسیب برسانند.
مسئله فقط جنس کیسه نیست؛ الگوی مصرف یک‌بارمصرف نیز اهمیت دارد. به همین دلیل، جایگزین‌کردن یک کیسه یک‌بارمصرف با محصول یک‌بارمصرف دیگری، همیشه بهترین راه‌حل نیست. گزینه‌ای که بارها استفاده شود، معمولاً انتخاب مسئولانه‌تری خواهد بود.
چگونه هر روز یک کیسه پلاستیکی کمتر مصرف کنیم؟
برای کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی می‌توان چند اقدام ساده را به عادت روزانه تبدیل کرد:
- پیش از خروج از خانه، یک یا دو کیسه چندبارمصرف همراه خود داشته باشیم.
- برای خرید میوه، سبزی و محصولات فله از کیسه‌های پارچه‌ای یا توری قابل شست‌وشو استفاده کنیم.
- هنگام خریدهای کوچک، از دریافت کیسه غیرضروری خودداری کنیم.
- چند خرید را به‌جای قرار‌دادن در کیسه‌های جداگانه، در یک ساک خرید قرار دهیم.
- از کیسه‌های موجود تا زمانی که قابل استفاده‌اند، چندین بار استفاده کنیم.
- پسماندهای پلاستیکی تمیز را مطابق امکانات جمع‌آوری و بازیافت محل زندگی تفکیک کنیم.
- هنگام انتخاب جایگزین، دوام و امکان استفاده مکرر از آن را در نظر بگیریم.
برنامه محیط زیست سازمان ملل نیز تأکید می‌کند که صرفاً تغییر جنس کیسه کافی نیست و گزینه‌های جایگزین باید بارها استفاده شوند تا اثرات محیط‌زیستی آن‌ها کاهش پیدا کند.
نقش فروشگاه‌ها و کسب‌وکارها چیست؟
کاهش مصرف پلاستیک تنها مسئولیت مصرف‌کنندگان نیست. فروشگاه‌ها، تولیدکنندگان و مجموعه‌های توزیع‌کننده نیز می‌توانند با اقداماتی مانند ارائه‌نکردن خودکار کیسه، استفاده از بسته‌بندی‌های ضروری و متناسب، عرضه گزینه‌های چندبارمصرف و آموزش کارکنان و مشتریان، در کاهش پسماند نقش داشته باشند.
نگاه مسئولانه به بسته‌بندی باید از مرحله طراحی و انتخاب مواد اولیه تا نحوه مصرف و مدیریت پایان عمر محصول ادامه پیدا کند. این رویکرد با اصول تولید و تأمین مسئولانه در گوکرن و تلاش برای کاهش اثرات محیط‌زیستی فعالیت‌ها همسو است.
یک روز برای آغاز یک عادت ماندگار
روز بدون نایلکس فرصتی است تا عادت‌های خرید خود را دوباره بررسی کنیم. کاهش مصرف یک کیسه ممکن است اقدامی کوچک به نظر برسد، اما تکرار همین انتخاب در میان خانواده‌ها، فروشگاه‌ها و سازمان‌ها می‌تواند به کاهش قابل‌توجه پسماندهای پلاستیکی منجر شود.
در گوکرن، احترام به منابع طبیعی و ترویج انتخاب‌های آگاهانه بخشی از تعهدات زیست‌محیطی مجموعه است. باور داریم مراقبت از طبیعت با انتخاب‌های کوچک اما پیوسته آغاز می‌شود: امروز یک کیسه پلاستیکی کمتر و فردا یک عادت مسئولانه‌تر.
پرسش‌های متداول
روز بدون نایلکس چه تاریخی است؟
در ایران، ۲۱ تیر به‌عنوان روز بدون نایلکس یا روز بدون کیسه پلاستیکی شناخته می‌شود.
بهترین جایگزین کیسه پلاستیکی چیست؟
کیسه‌های پارچه‌ای، ساک‌های خرید بادوام و سبدهای قابل استفاده مجدد، در صورتی که بارها استفاده شوند، گزینه‌های مناسبی هستند.
آیا کیسه کاغذی همیشه انتخاب بهتری است؟
لزوماً خیر. اثر محیط زیستی هر گزینه به شیوه تولید، تعداد دفعات استفاده و نحوه دفع آن بستگی دارد. بهترین اقدام، کاهش مصرف محصولات یک‌بارمصرف و استفاده مکرر از گزینه‌های بادوام است.
